Kısa cevap
EUR.1, tercihli ticaret anlaşmaları kapsamında eşyanın menşeini belgeleyerek gümrük vergisinde indirim veya muafiyet sağlayan belgedir. A.TR'den farkı, serbest dolaşımı değil menşei kanıtlamasıdır. Yalnız o ülkeden gelmiş olmak yetmez; ürünün anlaşmada yazılı menşe kuralını da sağlaması gerekir.
EUR.1 ne sağlar
EUR.1 dolaşım belgesi, tercihli ticaret anlaşmaları kapsamında eşyanın menşeini belgeleyerek varış ülkesinde gümrük vergisinde indirim veya muafiyet sağlar.
Kazanç doğrudan paradır: anlaşma kapsamındaki bir üründe tam oran yerine sıfır veya indirimli oran uygulanır. Belge yoksa alıcı tam oranı öder ve bu, teklifinizin rekabet gücünü düşürür.
A.TR ile farkı
İkisi de “dolaşım belgesi” adını taşıdığı için karıştırılır. Ayrım nettir:
| A.TR | EUR.1 | |
|---|---|---|
| Neyi kanıtlar | Serbest dolaşım durumu | Tercihli menşe |
| Menşe belgesi mi | Hayır | Evet |
| Kullanım alanı | Türkiye–AB gümrük birliği | Serbest ticaret anlaşmalı ülkeler |
| Üçüncü ülke menşeli mal | Kullanılabilir | Kullanılamaz |
Kritik satır sonuncusudur. Türkiye’de vergisi ödenmiş Çin menşeli bir mal AB’ye A.TR ile gidebilir; ama EUR.1 ile gidemez, çünkü menşei Türk değildir.
Menşe nasıl kazanılır
Belge düzenlenebilmesi için ürünün anlaşmada yazılı menşe kuralını sağlaması gerekir. İki temel yol vardır:
Tamamen elde edilme. Ürün baştan sona o ülkede üretilmiştir; tarım ürünleri, madenler ve bunlardan doğrudan elde edilenler.
Yeterli işçilik veya değişim. İthal girdi kullanılmıştır ama ürün yeterli düzeyde işlenmiştir. Kural ürüne göre değişir ve genellikle üç biçimden biriyle yazılır:
- Tarife pozisyonu değişikliği (girdi ile ürünün GTİP’i farklı olmalı)
- Azami ithal girdi oranı (ithal girdi değeri, ürün fiyatının belirli yüzdesini aşmamalı)
- Belirli bir işlemin yapılmış olması
Hangi kuralın geçerli olduğu anlaşmanın ürün listesinden okunur. Genel bir kural yoktur.
Kümülasyon
Kümülasyon, anlaşma taraflarından gelen girdilerin menşe hesabında “yerli” sayılmasıdır. Menşe kuralını sağlamayı kolaylaştırır.
- İkili kümülasyon — iki taraf arasında
- Çapraz kümülasyon — aynı menşe kurallarını paylaşan çok taraflı sistem içinde
- Tam kümülasyon — işlemlerin de birlikte değerlendirilmesi
Pan-Avrupa-Akdeniz sisteminde çapraz kümülasyon kullanılacaksa EUR-MED belgesi gerekebilir. Hangisinin düzenleneceği kümülasyon yapılıp yapılmadığına bağlıdır.
Kümülasyon iddia ediliyorsa girdilerin menşeini gösteren tedarikçi beyanı alınmalıdır; aksi hâlde iddia ispatlanamaz.
Sonradan doğrulama riski
Belgenin düzenlenmiş olması işin bittiği anlamına gelmez. Varış ülkesi gümrüğü, menşein gerçekten sağlandığını sonradan doğrulatabilir.
Şart sağlanmıyorsa tercihli oran geri alınır ve vergi geriye dönük istenir — üstelik alıcıdan. Bu, ticari ilişkiyi doğrudan zedeler.
Korunma yolu: menşe hesabının dayanağı olan reçete, maliyet dökümü ve tedarikçi beyanları saklanmalıdır.
Yaygın hatalar
Menşe kuralını kontrol etmeden belge düzenletmek. En sık ve en riskli hata.
Tedarikçi beyanı almadan kümülasyon iddia etmek. Doğrulamada ispatlanamaz.
A.TR ile EUR.1’i birbirinin yerine kullanmak. Farklı şeyleri kanıtlarlar.
Belgeyi sonraya bırakmak. Sonradan düzenleme istisnai yoldur ve her zaman kabul edilmez.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Mevzuat değişir; işleme başlamadan önce güncel durum teyit edilmelidir.