İstiap haddi nedir? Aks ağırlığı ve yük dağılımı hesabı

İstiap haddi nedir

İstiap haddi, bir aracın taşıyabileceği azami yük ağırlığıdır. Ruhsatta yazar ve aşılması cezaya tabidir.

Hesabı basittir:

azami yüklü ağırlık − aracın darası = istiap haddi

Örnek: azami yüklü ağırlığı 40 ton, darası 15 ton olan bir çekici-dorse kombinasyonunun istiap haddi 25 tondur.

Dara, dorse tipine ve ekipmanına göre değişir. Frigorifik dorse, soğutma ünitesi nedeniyle tenteliden ağırdır; aynı azami yüklü ağırlıkta daha az yük taşır.

Aks ağırlığı ayrı bir sınırdır

Burası en çok gözden kaçan noktadır. İki ayrı sınır vardır ve ikisi de ayrı ayrı denetlenir:

1. Toplam ağırlık — aracın tamamı
2. Aks (dingil) ağırlığı — her bir dingile düşen yük

Toplam ağırlık sınırın altında kalırken aks aşımı yaşanabilir. Sebebi yük dağılımıdır: ağır ve kompakt bir yük dorsenin bir bölümünde toplanmışsa, o bölgedeki dingiller sınırı aşar.

Kantarda hem toplam hem dingil bazında ölçüm yapılır. Bu yüzden ağır yüklerde istif planı önceden yapılır: yük dorse boyunca dengeli dağıtılır ve ağırlık merkezi ortada tutulur.

Konteynerde aynı mantık

Konteyner taşımasında iki ayrı kapasite konuşur ve ikisi karıştırılır.

Konteynerin kendi sınırı: CSC plakasında azami brüt ağırlık yazar. Buradan konteynerin darası düşülerek taşınabilecek yük bulunur.

Karayolu bacağının sınırı: limandan depoya giden araç, kendi istiap haddine ve aks sınırlarına tabidir. Konteyner kapasitesi dolmamış olsa bile karayolu sınırı daha önce devreye girebilir.

Ayrıca sık yapılan bir varsayım hatası var: 40’lık konteyner 20’liğin iki katı yük taşımaz. İki konteynerin azami brüt ağırlıkları birbirine yakındır; 40’lık iki katı hacim sunar, iki katı ağırlık değil.

Bunun sonucu şudur: yoğun yüklerde (çelik, seramik, sıvı, mermer) tek 40’lık yerine iki adet 20’lik kullanmak çoğu zaman zorunludur. Hacimce boş görünen bir 20’lik konteyner, ağırlıkça dolmuş olabilir.

Sayısal örnek

Bir konteynerin azami brüt ağırlığı 30.480 kg, darası 2.200 kg olsun.

30.480 − 2.200 = 28.280 kg  → teorik yük kapasitesi

Ancak varış ülkesinin karayolu ağırlık sınırı, bu konteyneri taşıyacak aracın toplamda 40 ton ile sınırlı olmasını gerektiriyorsa ve çekici + şasi darası 15 ton ise:

40.000 − 15.000 − 2.200 = 22.800 kg  → pratik yük kapasitesi

Aradaki 5.480 kg’lık fark, planlamada hesaba katılmazsa yük limanda kalır veya bir kısmı boşaltılır.

Yaygın hatalar

Ruhsat değerine güvenip aks dağılımını hesaplamamak. Toplam sınırın altında kalmak yetmez.

Konteyner kapasitesini karayolu sınırıyla karıştırmak. İkisi ayrı hesaplanır, küçük olan geçerlidir.

Dara değerini varsaymak. Dorse ve konteyner darası değişkendir; gerçek değer ruhsattan ve konteyner kapısındaki işaretten okunur.

VGM’yi bu hesaptan bağımsız düşünmek. Beyan edilen brüt ağırlık, gerçek yükleme planıyla tutarlı olmalıdır.