Kısa cevap
Ordino, taşıyanın veya acentesinin terminale ya da antrepoya "bu eşyayı şu kişiye teslim et" talimatını veren belgedir. Orijinal konşimentonun ibrazı ya da telex release ile birlikte navlun ve yerel masraflar kapatıldıktan sonra düzenlenir; ordinosuz konteyner terminalden çekilemez. Belgenin geçerlilik süresi olabilir, süre dolarsa yenilenmesi gerekir.
Ordino nedir
Denizyolunda eşya gemiden indikten sonra doğrudan alıcıya verilmez. Terminal ya da antrepo, elindeki eşyayı kural olarak taşıyanın yazılı teslim talimatı olmadan bırakmaz. Mahkeme kararı ve gümrük idaresinin tasfiye tasarrufu gibi istisnalar saklıdır. Ordino (İngilizcesi delivery order, D/O) bu teslim talimatını taşıyan belgedir. Taşıyan veya acentesi, eşyayı fiilen elinde tutan tarafa “bu partiyi şu kişiye teslim et” der.
Ordino, Türk uygulamasında kural olarak kıymetli evrak sayılmaz ve devredilebilir bir belge gibi işlem görmez; hukuki niteliği doktrinde tartışmalıdır. Kısmi teslimlerde düzenlenen ship’s delivery order uygulaması bunun istisnasıdır. Konşimentonun yerine de geçmez; tersine, ordino çoğu zaman konşimentonun acenteye teslimi karşılığında düzenlenir.
Sık karıştırılan bir başka belge varış ihbarı (arrival notice): acentenin “geminiz geldi, masraflarınız şunlar” bildirimidir. Teslim yetkisi vermez.
Ordinoyu kim düzenler, kim alabilir
Ordinoyu taşıyan hat veya onun Türkiye acentesi düzenler. Konsolide (LCL) yüklerde yapı iki katmanlıdır: hat, master konşimento karşılığında ordinoyu konsolidatöre verir; konsolidatör de house konşimento karşılığında kendi ordinosunu düzenler. Alt katman, üst katman kapanmadan çıkmaz.
Ordinoyu isteyebilecek taraf, konşimentoda alıcı (consignee) olarak yazan kişidir; konşimento “to order” düzenlenmişse ciro zinciriyle hak sahibi olan taraftır. Belgeyi uygulamada çoğunlukla gümrük müşaviri vekaleten alır.
Acentenin genellikle aradığı evrak:
- Usulüne uygun ciro edilmiş orijinal konşimento nüshası veya telex release teyidi
- Alıcının yetki belgesi, imza beyannamesi (eski adıyla imza sirküleri), vekaletname
- Navlun ve yerel masraf ödeme dekontları
- Varış ihbarındaki dosya ve sefer numarası
Konşimento tipine göre ordino şartı
Ordinonun hangi şartla çıkacağını taşıma belgesinin türü belirler. Konşimento nama, emre veya hamiline düzenlenebilir; hepsi orijinaldir, ama hepsi ciro edilemez.
| Taşıma belgesi | Ordino için gereken | Dikkat edilecek |
|---|---|---|
| Emre yazılı konşimento | Ciro edilmiş bir orijinal nüshanın acenteye teslimi | Kural olarak tek nüsha yeter; o nüsha kullanılınca diğerleri hükümsüz kalır. Bazı hatların tam takım (3/3) istemesi bir uygulama tercihidir |
| Nama yazılı konşimento | Belgede yazılı alıcının orijinal nüshayı ibraz etmesi | Ciro aranmaz; ciro ile devredilemez, devri alacağın temliki ile mümkündür |
| Telex release | Orijinallerin yükleme limanında taşıyana iadesi ve acenteler arası serbest bırakma mesajı | Telex release ordino değildir; yalnızca orijinal ibrazı şartını kaldırır |
| Express release | Orijinal nüsha hiç düzenlenmez | Teslim, belgede yazılı alıcının kimlik ve yetki doğrulamasıyla yapılır |
| Sea waybill | Alıcının kimlik ve yetki doğrulaması | Kıymetli evrak değildir, ciro edilemez |
| Elektronik konşimento | Platform üzerinden devir kaydı | Her iki tarafın da aynı platformda kayıtlı olması gerekir |
Havayolunda AWB kıymetli evrak ve ciro edilebilir bir belge değildir; üç asıl nüsha hâlinde basılsa da teslim, orijinal ibrazına değil belgede yazılı alıcının kimlik ve yetki doğrulamasına bağlıdır. AWB’de alıcı banka olarak gösterilmişse bankanın serbest bırakma yazısı aranır. Karayolunda CMR ile teslim doğrudan alıcıya yapılır; eşya antrepoya alınmışsa teslim talimatı yine gerekir.
Orijinal konşimento gemiden önce yetişmezse iki yol vardır. Birincisi telex release: satıcı, orijinalleri yükleme limanında taşıyana iade eder. İkincisi, hatların banka avalli teslim garanti mektubu (letter of indemnity, LOI) karşılığında ordino düzenlemesidir; LOI kabulü hattın takdirindedir ve ek maliyet doğurur. “Orijinal gelene kadar beklemekten başka yol yok” doğru değildir; bu seçeneği gemi yoldayken gündeme getirin.
Ordino öncesi kapatılması gereken ödemeler
Acente, kendi alacağı kapanmadan ordino düzenlemez. Tipik kalemler:
- Navlun — collect şartla geldiyse varışta ödenir, prepaid ise yükleme tarafında kapanmıştır
- Varış terminal elleçleme ücreti (THC)
- Belge ve ordino ücreti
- ISPS güvenlik bedeli, konteyner temizlik veya onarım kalemi
- O ana kadar tahakkuk etmiş demuraj ve detansiyon
- Bazı hatlarda konteyner boş iade teminatı
Tutarlar hatta, limana, ekipman tipine ve döneme göre değişir. Teklif alırken yerel masraf listesini yazılı isteyin; yalnız navlun karşılaştırmak varıştaki faturayı öngörülemez yapar.
Ordino, gümrük beyanı ve teslim sırası
Süreç tek çizgi hâlinde değil, iki paralel kulvarda yürür.
| Gümrük kulvarı | Belge ve ödeme kulvarı |
|---|---|
| Özet beyan | Varış ihbarı |
| Boşaltma, geçici depolama veya antrepoya alma | Konşimento ibrazı, telex release teyidi veya LOI |
| Beyannamenin tescili — risk analizi ve hat ataması tescille eş anlı yapılır | Navlun ve yerel masrafların ödenmesi |
| Muayene (hattına göre belge ve/veya fiziki) | Ordinonun düzenlenmesi |
| Vergilerin ödenmesi veya teminata bağlanması |
İki kulvar tamamlandığında konteyner çekilir. En yaygın planlama hatası, gümrük işlemlerini ordino çıkana kadar bekletmektir. Beyanname hazırlığı ticari fatura, çeki listesi, konşimento sureti ve GTİP üzerinden yürür; ordinoyu beklemez.
Beyannameye eklenecek belgeler 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve Gümrük Yönetmeliği çerçevesinde belirlenir; ayrıntılar değişebildiği için güncel durumu müşavirinizle teyit edin. Mevzuat ne derse desin, terminal ve antrepo taşıyanın teslim talimatı olmadan eşyayı bırakmaz. Yani ordino ihtiyacı gümrükten değil, taşıma sözleşmesinden doğar.
Geçerlilik, revize, iptal ve özel durumlar
Ordino üzerine geçerlilik tarihi yazılabilir. Süre dolduğunda terminal konteyneri vermez; belge yenilenir ve o güne kadar birikmiş demuraj ile ardiye tahsil edilir. Sürenin uzunluğu hat ve acente uygulamasına göre değişir; mevzuatta sabit bir gün sayısı aramayın. Nakliye aracı ayarlanmadan ordino almak süreyi boşa harcar.
Bölünmüş ordino. Tek konşimento altındaki parti antrepoya alınıp parça parça çekilecekse, hat veya konsolidatör her çekiş için ayrı teslim talimatı düzenler. Her bölüm ayrı belge ücreti doğurabilir ve antrepo stok kaydıyla eşleşmelidir.
Revize ve iptal. Alıcı unvanı, adresi veya vergi numarasındaki hata düzeltme (amendment) süreci başlatır. Alıcının tümden değişmesi gerekiyorsa sorun ordinoyla değil konşimento üzerinden çözülür; orijinaller basılmışsa iadeleri istenir. Düzenlenmiş ordinonun iptali hattın kabulüne bağlıdır.
Elektronik ordino. Hatların çoğu teslim talimatını kendi portalı üzerinden veriyor: dekont ve belgeler yüklendikten sonra talimat terminale elektronik geçiyor. Portal kullanıcı yetkilendirmesi bir kez yapılır ama birkaç gün sürebilir; ilk yüklemede halledin.
İhracatta. Ordino ithalat tarafının belgesidir. İhracatta eşya taşıyana teslim edilir, taşıyandan alınmaz; bu nedenle ihracatta ordino düzenlenmez.
Ordino gecikmesi demuraj, detansiyon ve ardiyeyi nasıl büyütür
| Kalem | Neyin karşılığı | Sayaç ne zaman işler | Kim faturalar |
|---|---|---|---|
| Demuraj | Konteynerin terminalde serbest süreyi aşan bekleyişi | Tahliyeden konteynerin terminalden çıkışına (gate-out) kadar | Taşıyan hat |
| Detansiyon | Konteynerin terminal dışında, boş iade edilene kadar elde tutulması | Gate-out’tan boş iadeye kadar | Taşıyan hat |
| Ardiye / depolama | Terminalin veya antreponun depolama hizmeti | Eşya orada durduğu sürece | Terminal veya antrepo işleticisi |
Demuraj, gemi kiralamada starya (laytime) aşımı tazminatı anlamında da kullanılır; buradaki kullanım konteyner demurajıdır.
Ordino geciktiğinde konteyner hâlâ terminalin içindedir: demuraj ve ardiye sayaçları işler, detansiyon işlemez. Detansiyon ancak konteyner kapıdan çıktıktan sonra başlar. Demuraj ve ardiye serbest süreleri tahliye tarihine göre hesaplanır, ordinonun düzenlendiği tarihe göre değil; ordino iki gün geç çıktıysa o iki gün bu iki kalemde işlemiştir.
Hatların bir kısmı demuraj ile detansiyonu ayrı serbest sürelerle, bir kısmı birleşik serbest süre (combined demurrage & detention) ile uygular. Hangi modelin geçerli olduğunu teklif aşamasında yazılı teyit edin: birleşik modelde limanda harcanan gün kapıdan sonraki günden düşer. Tarifeler çoğunlukla kademelidir; bekleme uzadıkça günlük ücret yükselir.
Sonuç: ordino evrakı ve ödemesi, geminin varışına göre değil yükleme tarihine göre planlanır.
Yaygın hatalar
- Orijinal konşimentoyu geç göndermek. Transit süresi kısa hatlarda (Karadeniz, Doğu Akdeniz) orijinal çoğu zaman gemiden sonra ulaşır; telex release yükleme öncesinde konuşulur.
- Ödemeyi son güne bırakmak. Valör, döviz alımı ve iç onay zinciri birkaç gün alabilir; dekont acenteye ulaşmadan ordino işleme girmez.
- Telex release’i ordino sanmak. İkisi ayrı belgedir.
- Varış ihbarını teslim yetkisi sanmak. Bilgilendirmedir, talimat değildir.
- Geçerlilik tarihini kaçırmak. Yenileme hem ek ücret hem gecikme demektir.
- Serbest süreyi teklif aşamasında müzakere etmemek. Ayrı mı birleşik mi uygulandığı da o aşamada yazılı teyit edilir.
- Konşimentodaki alıcı alanını hatalı doldurmak. Unvan, adres veya vergi numarası hatası düzeltme süreci başlatır ve ordinoyu geciktirir.
- “To order” konşimentoda ciro zincirini eksik bırakmak. Ciro tamamlanmadan hak sahipliği kanıtlanamaz.
- LCL’de iki katmanı atlamak. Konsolidatör hattan kendi ordinosunu almadan size ordino veremez.
- LOI seçeneğini son ana bırakmak. Banka avali ve hattın onayı birkaç gün ister; bu süre demurajı durdurmaz.
- Hat portalı yetkilendirmesini varış gününe bırakmak. Kullanıcı tanımı tamamlanmadan elektronik ordino açılmaz.
- Boş konteyner iade yerini ve son tarihini teyit etmemek. Detansiyon sayacı ordino alındıktan sonra da işler.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Mevzuat değişir; işleme başlamadan önce güncel durum teyit edilmelidir.