Kısa cevap
İthalat; tedarikçi ve teslim şekli kararı, GTİP ve izin ön kontrolü, proforma ve ödeme, taşıma organizasyonu, varış, ordino, beyanname tescili, hat ataması, vergilerin ödenmesi ve teslim adımlarından oluşur. Süreyi belirleyen asıl etken taşıma değil, beyan hazırlığının ne zaman başladığıdır.
Süreci belirleyen üç karar
Baştan verilen üç karar, sonraki her adımı şekillendirir:
- GTİP — vergi oranı, izin ihtiyacı ve ticaret politikası önlemleri
- Incoterms terimi — masraf ve riskin nerede el değiştirdiği
- Ödeme şekli — belge akışını ve teslim zamanlamasını belirler
Üçü de sipariş öncesinde netleşmelidir. Mal yola çıktıktan sonra öğrenilen bir izin şartı ya da vergi oranı geri dönülemez.
Adım adım
1. Tedarikçi ve teslim şekli. Incoterms terimi ve teslim yeri kararlaştırılır. Konteyner yükünde FOB yerine FCA, CIF yerine CIP tercih edilir.
2. GTİP ve ön kontrol. Vergi oranı, ithalat izni, uygunluk belgesi ve varsa anti-damping kontrol edilir. Tereddüt varsa bağlayıcı tarife bilgisi değerlendirilir.
3. Proforma ve ödeme. Ödeme şekline göre akreditif açılır veya transfer planlanır.
4. Taşıma organizasyonu. Booking açılır, yükleme tarihi ve cut-off öğrenilir.
5. Yükleme ve belge akışı. Tedarikçiden fatura, çeki listesi, taşıma belgesi ve varsa menşe belgesi alınır. Belgeler mal yoldayken tamamlanmalıdır.
6. Özet beyan ve varış. Taşıyan özet beyanı verir; eşya limana gelir.
7. Ordino. Navlun ve yerel masraflar ödenir, taşıyandan ordino alınır. Ordinosuz konteyner çekilemez.
8. Beyanname tescili. Gümrük beyannamesi verilir ve tescil edilir. Vergi oranı ve kur bu tarihe göre belirlenir.
9. Hat ataması. Yeşil, sarı, kırmızı veya mavi hat. Süreyi asıl belirleyen budur.
10. Vergilerin ödenmesi. Gümrük vergisi, varsa ilave vergiler ve KDV ödenir.
11. Teslim ve iç taşıma. Konteyner çekilir, boşaltılır ve boş iade edilir.
Zamanlama: en kritik nokta
Beyan hazırlığı varışa göre değil, yüklemeye göre planlanmalıdır.
Sebep basit: konteyner limana geldiği anda serbest süre işlemeye başlar. Evrak eksikse beyanname verilemez, mal çekilemez ve demuraj sayacı çalışır. Ayrıca boş konteynerin geç iadesi detansiyon üretir.
Doğru refleks: yükleme tamamlandığında belge setini talep etmek ve GTİP ile izin kontrolünü o anda bitirmek. Mal denizdeyken yapılan hazırlık ücretsizdir; limanda yapılan hazırlık günlük ücretlidir.
Hat sistemi
| Hat | Ne yapılır | Süre etkisi |
|---|---|---|
| Yeşil | Kontrol yok | Aynı gün bitebilir |
| Sarı | Belge kontrolü | Kısa uzama |
| Kırmızı | Fiziki muayene | En uzun |
| Mavi | Sonradan kontrol | Hızlı, denetim sonraya |
Hat ataması risk kriterlerine göre yapılır. Tutarlı beyan geçmişi, doğru ve açık ürün tanımı ile belge uyumu, kırmızı hat olasılığını düşüren pratik etkenlerdir.
Yaygın hatalar
GTİP’i sipariş sonrasına bırakmak. İzin veya vergi sürprizi geri dönülemez noktada ortaya çıkar.
Belge setini varışta istemek. Demuraj ve ardiye bu yüzden doğar.
Ürün tanımını genel yazmak. Muayene ihtimalini artırır.
Ordino için ödemeyi son ana bırakmak. Ödeme yapılmadan ordino alınamaz, konteyner beklemeye devam eder.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Mevzuat değişir; işleme başlamadan önce güncel durum teyit edilmelidir.