Kısa cevap
CIF, satıcının navlunu varış limanına kadar ödediği ve yük sigortasını yaptırdığı bir Incoterms 2020 kuralıdır. Yalnızca deniz ve iç su yolu taşımasında geçerlidir. Kritik ayrım şudur: masraf varış limanına kadar satıcıda kalır, risk ise mal yükleme limanında gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Asgari sigorta teminatı ICC (C) düzeyindedir.
CIF (Cost, Insurance and Freight), Türkçede Masraf, Sigorta ve Navlun anlamına gelir ve Milletlerarası Ticaret Odası’nın yayımladığı Incoterms 2020 kuralları arasında yer alır. Kural üç yükümlülüğü birlikte satıcıya verir: malı yükleme limanında gemiye yüklemek, varış limanına kadar navlunu ödemek ve yük için sigorta yaptırmak.
CIF yalnızca deniz ve iç su yolu taşımasında kullanılır. Incoterms 2020’de bu gruptaki dört kural FAS, FOB, CFR ve CIF’tir. Havayolu, karayolu, demiryolu ve çok modlu taşımalarda CIF kullanılmaz; bu taşımalarda işlevsel karşılığı CIP’tir.
Kural yazılırken varış limanı belirtilir: “CIF Mersin, Incoterms 2020” gibi. Buradaki liman riskin devrolduğu yer değil, satıcının taşıma masrafı yükümlülüğünün bittiği yerdir.
Bir noktayı baştan ayırmak gerekir: Incoterms kuralları malın mülkiyetinin ne zaman geçtiğini, ödemenin nasıl yapılacağını, sözleşmeye hangi hukukun uygulanacağını ve uyuşmazlığın nerede çözüleceğini düzenlemez. Bunlar satış sözleşmesinin ayrı maddeleridir.
Masraf ve risk nerede devrolur
CIF’in en kritik özelliği ve en sık yapılan yorum hatasının kaynağı budur: masraf ile risk aynı noktada devrolmaz.
Risk devri: Mal, yükleme limanında gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Ölçüt malın gemiye fiilen yüklenmesidir; Incoterms 2010 öncesinde kullanılan “geminin küpeştesini geçme” ifadesi terk edilmiştir.
Masraf devri: Satıcı, varış limanına kadar olan navlunu ve sigorta primini öder. Yani satıcı, artık kendi riskinde olmayan bir taşımanın bedelini üstlenir.
Bunun pratik sonucu şudur: gemi yola çıktıktan sonra yük hasar görürse, navlunu satıcı ödemiş olsa bile zarara alıcı katlanır. Alıcı satıcıya “taşımayı sen ayarladın, hasarı sen karşıla” diyemez. Talebini sigortacıya, kusur varsa taşıyana yöneltir. Satıcının yükümlülüğü, malı sözleşmeye uygun biçimde gemiye yükleyip belgeleri alıcıya vermekle tamamlanır.
Bu yapı sigortanın neden zorunlu tutulduğunu da açıklar: riski taşıyan taraf ile poliçeyi yaptıran taraf farklıdır. Bu yüzden satıcı, alıcının sigortacıya doğrudan başvurabileceği bir poliçe ya da sigorta sertifikası düzenletip alıcıya teslim etmek zorundadır.
Sorumluluk dağılımı
| Kalem | Satıcı | Alıcı |
|---|---|---|
| İhracat gümrük işlemleri ve masrafları | Evet | — |
| Yükleme limanında gemiye yükleme | Evet | — |
| Ana taşıma (navlun) | Evet | — |
| Yük sigortası (asgari ICC C) | Evet | — |
| Taşıma sırasındaki hasar/kayıp riski | Gemiye yüklenene kadar | Gemiye yüklendikten sonra |
| Varış limanında boşaltma | Taşıma sözleşmesi gereği satıcıya aitse | Aksi hâlde alıcıya ait |
| İthalat gümrük işlemleri ve vergiler | — | Evet |
| Varış limanından son adrese taşıma | — | Evet |
Satıcının yükümlülükleri
- Sözleşmeye uygun malı, faturayı ve gerekli belgeleri sağlamak.
- İhracat gümrük işlemlerini yapmak, izin ve lisansları almak, bunların masrafını üstlenmek.
- Malı yükleme limanında gemiye yüklemek.
- Varış limanına kadar deniz taşıması sözleşmesini kendi adına yapmak ve navlunu ödemek.
- Yük sigortasını yaptırmak, primi ödemek; poliçeyi veya sertifikayı alıcının doğrudan talepte bulunabileceği şekilde devretmek.
- Malın gemiye yüklendiğini gösteren taşıma belgesini (genellikle konşimento) alıcıya temin etmek.
- Teslim için gerekli kontrol işlemlerinin (ölçme, tartma, sayma, kalite kontrolü), ambalaj ve işaretleme masraflarını karşılamak; ihracatçı ülke makamlarınca zorunlu tutulan sevk öncesi muayene masrafını üstlenmek.
- Malın teslim edildiğini (gemiye yüklendiğini) ve alıcının malı varışta teslim alabilmesi için gerekli bilgileri zamanında bildirmek.
Alıcının yükümlülükleri
- Sözleşme bedelini ödemek.
- Mal gemiye yüklendiği andan itibaren hasar ve kayıp riskini taşımak.
- Navluna dahil olmayan, taşıma sırasında doğan ek masrafları ödemek.
- Varış limanında boşaltma masraflarını, taşıma sözleşmesi gereği satıcıya ait değilse karşılamak.
- İthalat gümrük işlemlerini yürütmek; gümrük vergisi, KDV ve diğer ithalat yüklerini ödemek.
- Varış limanından nihai adrese taşımayı organize etmek ve ödemek.
- Serbest süre aşımından doğan demuraj, ardiye ve terminal masraflarını, taşıma (navlun/çarter) sözleşmesi gereği satıcının hesabına yazılmadığı ölçüde üstlenmek. (Demuraj terimi konteyner işlerinde taşıyanın terminalde serbest süre aşımı için aldığı ücreti, çarter işlerinde ise starya aşımı nedeniyle gemi sahibine ödenen tazminatı anlatır.)
- Asgari teminatı yetersiz görüyorsa ek sigorta yaptırmak.
- İthalatçı ülke mevzuatının zorunlu kıldığı sevk öncesi muayene (PSI) masrafını ödemek.
- Yükleme zamanını ve/veya varış limanındaki teslim alma noktasını belirleme hakkı kendisine tanınmışsa, bunu satıcıya yeterli süre önce bildirmek.
Sigorta teminatı ve CFR ile farkı
Incoterms 2020’de CIF için asgari teminat Institute Cargo Clauses (C) düzeyidir. ICC (C) dar bir teminattır ve yalnızca sayılı riskleri kapsar: yangın ve patlama, geminin batması, oturması veya alabora olması, geminin, deniz aracının veya taşıma aracının su dışındaki herhangi bir dış cisimle çarpışması veya teması, kara taşıtının devrilmesi veya raydan çıkması, sığınma limanında boşaltma, müşterek avarya fedakârlığı ve denize atma gibi. Hırsızlık, teslim edilmeme, ıslanma ve kırılma gibi pratikte en sık karşılaşılan hasar tipleri ICC (C) kapsamında değildir.
Teminat tutarı sözleşme bedelinin en az %110’u kadar ve sözleşme para birimi üzerinden olur. Teminat, malın teslim edildiği noktadan en azından belirtilen varış limanına kadar sürer.
Incoterms 2020’nin getirdiği ayrım burada önemlidir: CIP’te asgari teminat ICC (A), yani geniş teminattır; CIF’te ise ICC (C) olarak bırakılmıştır. Taraflar bununla bağlı değildir; sözleşmeyle daha geniş teminat (ICC A veya B, savaş ve grev klozları) kararlaştırılabilir. Bunun satış sözleşmesine açıkça yazılması gerekir, aksi hâlde asgari düzey uygulanır.
CFR ile fark tek kalemdir: CFR’de (Cost and Freight) satıcının sigorta yaptırma yükümlülüğü yoktur. Risk devri noktası, masraf dağılımı ve kullanım alanı CIF ile aynıdır. Kısaca CIF = CFR + sigorta.
Ne zaman doğru seçim
- Dökme yük, çuvallı yük ve parça (break bulk) yüklerde; malın doğrudan gemi ambarına yüklendiği işlerde.
- Alıcının yükleme ülkesinde navlun pazarlığı yapacak ağı veya hacmi yoksa.
- Akreditifli işlemlerde; satıcı konşimento ve sigorta poliçesini tek elden ürettiği için belge seti bütünlüğü kolay sağlanır.
- Satıcının belirli bir hatta hacim avantajı olduğu ve navlunu alıcıdan daha uygun aldığı durumlarda.
- İthalatçının gümrük kıymeti beyanında taşıma ve sigorta kalemlerini ayrıca hesaplama yükünden kaçınmak istediği işlerde.
Ne zaman yanlış seçim
- Konteyner yüklerinde. Konteyner terminale gemiden günler önce teslim edilir. Satıcı bu noktada mal üzerindeki fiilî kontrolünü kaybeder ama risk gemiye yüklenene kadar satıcıda kalmaya devam eder. Bu boşluk FOB’daki sorunun aynısıdır ve konteyner işlerinde CIF yerine CIP önerilir.
- Alıcının geniş teminat beklediği ama sözleşmede teminat düzeyinin yazılmadığı işlerde. Asgari ICC (C) uygulanır ve alıcı hasar sonrası korumasız kalabilir; alıcının ek poliçe yaptırması gerekebilir.
- Alıcı malın fabrikasına veya deposuna kadar teslimini bekliyorsa. CIF bir liman kuralıdır; iç noktaya teslim için DAP, DPU veya DDP değerlendirilir.
- Havayolu, karayolu veya demiryolu taşımasında. Bu modlarda CIF yazmak belge ve sorumluluk karışıklığı üretir.
- Alıcının varış limanı masraflarını kontrol etmek istediği işlerde. Hattı satıcı seçtiği için varışta terminal, dokümantasyon ve ordino ücretleri beklenenden yüksek çıkabilir.
Yaygın hatalar
- Riskin varış limanında geçtiğini sanmak. Risk yükleme limanında, gemiye yüklemeyle geçer.
- “Satıcı sigorta yaptırdı, koruma tam” varsaymak. ICC (C) dar teminattır.
- Konteyner yüklerinde alışkanlıkla CIF yazmak; CIP daha uygundur.
- Teslim şeklinin yanına Incoterms sürümünü yazmamak. “CIF Mersin” yerine “CIF Mersin, Incoterms 2020” yazılmalıdır.
- Varış limanı yerine ülke veya şehir adı yazmak; birden çok limanı olan yerlerde belirsizlik doğurur.
- Sigorta poliçesini veya sertifikasını alıcıya devretmemek. Alıcı hasar talebini ancak devirle yürütebilir.
- Varış limanı masraflarının kime ait olduğunu taşıma sözleşmesiyle karşılaştırmamak; aynı kalem iki kez ödenebilir veya sürpriz fatura çıkabilir.
- CIF’i mülkiyet devri ya da ödeme şekli gibi okumak. Kural bunların hiçbirini düzenlemez.
- Serbest zaman sürelerini hesaba katmamak; varışta gecikme demuraj ve ardiye olarak çoğunlukla alıcıya, taşıma sözleşmesine göre bazen satıcıya yansır.
Teslim şeklinin seçimi, navlun sözleşmesi, sigorta teminatının düzeyi ve gümrük kıymeti beyanı birbirine bağlı kalemlerdir. Deniz taşıması, yük sigortası ve gümrük işlemlerinin aynı anda planlanması, CIF’te en sık görülen sürprizlerin önüne geçer.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Mevzuat değişir; işleme başlamadan önce güncel durum teyit edilmelidir.