Incoterms 2020 nedir? 11 teslim şeklinin tamamı

Incoterms 2020 nedir?

Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) yayımladığı ve uluslararası satışta teslim koşullarını üç harfli kodlarla standartlaştıran kurallar bütünüdür. Adı “International Commercial Terms” ifadesinin kısaltmasıdır. İlk metin 1936’da yayımlanmıştır; yürürlükteki sürüm olan Incoterms 2020, 1 Ocak 2020 tarihinde geçerli olmuştur.

Her kural üç soruya cevap verir: taşımayı kim ayarlayacak, hangi masraf kalemini kim ödeyecek ve malın kaybolma veya hasar görme riski hangi noktada satıcıdan alıcıya geçecek. Kurallar ayrıca ihracat ve ithalat gümrük işlemlerinin hangi tarafta olduğunu belirler.

Incoterms bir kanun değildir; taraflar sözleşmede atıf yaptığı ölçüde bağlayıcı hâle gelir. Bu nedenle yazım biçimi önemlidir. Kod tek başına yetmez, yanına belirlenen yer ve sürüm eklenir: “FCA Halkalı, İstanbul, Incoterms 2020” gibi. Yer ne kadar kesin tarif edilirse yorum farkı o kadar azalır. Yeni sürümün çıkması eskisini geçersiz kılmaz; sözleşmede “Incoterms 2010” yazıyorsa o metin uygulanır.

Incoterms neyi düzenlemez?

En sık yapılan hata, teslim kuralına sözleşmenin tamamını yüklemektir. Incoterms şunları düzenlemez:

• Mülkiyetin devri. Malın hukuki sahipliğinin ne zaman el değiştirdiği satış sözleşmesine ve uygulanacak hukuka göre belirlenir. Risk devri ile mülkiyet devri farklı anlarda gerçekleşebilir.
• Ödeme şekli ve zamanı. Akreditif, vesaik mukabili, mal mukabili veya peşin ödeme ayrıca kararlaştırılır. CIF, “satıcı bedeli varışta tahsil eder” anlamına gelmez.
• Uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözümü. Yetkili mahkeme veya tahkim şartı sözleşmede ayrı bir hüküm olarak yazılmalıdır.
• Fiyat, ürün özellikleri, ayıp ve gecikme sonuçları, mücbir sebep ve yaptırım hükümleri.
• Sigorta. CIF ve CIP dışındaki dokuz kuralda taraflardan hiçbirinin sigorta yaptırma yükümlülüğü yoktur.

11 kural: iki grup ve karşılaştırma tablosu

Incoterms 2020’de 11 kural vardır ve taşıma moduna göre ikiye ayrılır.

Her taşıma modu için 7 kural: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP. Karayolu, havayolu, demiryolu, denizyolu ve bunların birlikte kullanıldığı intermodal taşımalarda uygulanabilir.

Yalnızca deniz ve iç su yolu için 4 kural: FAS, FOB, CFR, CIF. Bu dört kuralın üçünde (FOB, CFR, CIF) teslim, malın yükleme limanında gemiye yüklenmesiyle tamamlanır; FAS’ta ise teslim noktası geminin yanıdır. Havayolu, karayolu ve konteyner taşımalarında kullanılmaları teknik olarak yanlıştır.

Kural	Açılım	Mod	Risk devri noktası	Taşımayı ayarlayan	Sigorta zorunluluğu
EXW	Ex Works – İşyerinde Teslim	Her mod	Satıcının işyerinde, mal alıcının emrine hazır tutulduğunda; araca yükleme satıcının yükümlülüğü değildir	Alıcı	Yok
FCA	Free Carrier – Taşıyıcıya Teslim	Her mod	Satıcının tesisinde ise araca yüklendiğinde, başka bir yerde ise satıcının aracı üzerinde boşaltılmaya hazır hâlde taşıyıcıya teslimde	Alıcı	Yok
CPT	Carriage Paid To – Taşıma Ödenmiş	Her mod	İlk taşıyıcıya teslimde	Satıcı	Yok
CIP	Carriage and Insurance Paid To – Taşıma ve Sigorta Ödenmiş	Her mod	İlk taşıyıcıya teslimde	Satıcı	Var – asgari geniş teminat (Enstitü Yük Klozları A)
DAP	Delivered at Place – Belirlenen Yerde Teslim	Her mod	Varış yerinde, taşıma aracı üzerinde boşaltılmaya hazır hâlde	Satıcı	Yok
DPU	Delivered at Place Unloaded – Belirlenen Yerde Boşaltılmış Teslim	Her mod	Varış yerinde mal boşaltıldığında	Satıcı	Yok
DDP	Delivered Duty Paid – Gümrük Vergileri Ödenmiş Teslim	Her mod	Varış yerinde, ithalat gümrüğü tamamlanmış ve boşaltılmaya hazır hâlde	Satıcı	Yok
FAS	Free Alongside Ship – Gemi Doğrultusunda Teslim	Deniz / iç su	Mal yükleme limanında geminin doğrultusuna konduğunda	Alıcı	Yok
FOB	Free on Board – Gemide Teslim	Deniz / iç su	Mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde	Alıcı	Yok
CFR	Cost and Freight – Masraf ve Navlun	Deniz / iç su	Mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde	Satıcı	Yok
CIF	Cost, Insurance and Freight – Masraf, Sigorta ve Navlun	Deniz / iç su	Mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde	Satıcı	Var – asgari dar teminat (Enstitü Yük Klozları C)

EXW satıcı açısından en az yükümlülük içeren kuraldır. DDP ise en fazla yükümlülüğü satıcıya verir. İhracat gümrük işlemleri EXW dışındaki tüm kurallarda satıcıya, ithalat gümrük işlemleri DDP dışındaki tüm kurallarda alıcıya aittir.

Masraf ile risk aynı noktada devrolmaz

Kuralların en kritik ayrımı budur. E, F ve D gruplarında risk ile masraf aynı noktada el değiştirir. C grubunda (CPT, CIP, CFR, CIF) ise iki nokta ayrılır.

“CIF İzmir” örneğinde satıcı navlunu ve sigortayı İzmir limanına kadar öder, ancak malın hasar riski yükleme limanında mal gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Mal seyir sırasında hasar görürse, malın bedelini ödeyen taraf alıcıdır; satıcının teslim borcu zaten yerine gelmiştir. Aynı mantık CFR, CPT ve CIP için de geçerlidir.

C grubunda ikinci bir belirsizlik varış limanındaki boşaltma ve terminal masraflarıdır. Bu kalemlerin navluna dâhil olup olmadığı taşıma sözleşmesine göre değişir. Hangi masrafın kimde olduğu satış sözleşmesinde açıkça yazılmazsa varışta iki taraf da aynı kalemi karşı tarafa atfeder.

Sigorta yükümlülüğü yalnız CIF ve CIP’te var

11 kuraldan yalnızca ikisi satıcıya sigorta yaptırma borcu yükler. Her ikisinde de asgari sigorta bedeli sözleşme bedelinin %110’u ve sözleşme para birimindedir.

Incoterms 2020 ile iki kural arasında kapsam farkı oluşmuştur. CIP’te asgari teminat geniş kapsamlı Enstitü Yük Klozları (Institute Cargo Clauses) A klozudur. CIF’te ise sayılan riskleri karşılayan dar kapsamlı Enstitü Yük Klozları C klozu yeterli sayılır. Bunlar sigorta piyasasının yük klozlarıdır; Incoterms’i yayımlayan Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) ile ilgisi yoktur. CIF geleneksel olarak dökme yük ticaretinde kullanıldığı için bu ayrım korunmuştur. İşlenmiş ürün taşınan bir CIF işleminde Enstitü Yük Klozları C teminatı çoğu zaman yetersiz kalır; taraflar sözleşmede daha geniş teminat kararlaştırabilir.

Incoterms 2020 ile ne değişti?

• 2010 sürümündeki DAT kuralı kaldırıldı, yerine DPU getirildi. Teslim yeri artık terminalle sınırlı değil ve DPU, satıcının varışta boşaltma yapmakla yükümlü olduğu tek kuraldır.
• CIP’te asgari sigorta teminatı Enstitü Yük Klozları A’ya yükseltildi, CIF’te Enstitü Yük Klozları C olarak bırakıldı.
• FCA’ya, alıcının taşıyıcısına talimat vererek satıcıya yükleme yapılmış konşimento düzenletmesini sağlayan bir seçenek eklendi.
• FCA, DAP, DPU ve DDP’de tarafın taşımayı üçüncü bir taşıyıcı yerine kendi aracıyla yapabileceği açıkça belirtildi.
• Masraf kalemleri her kuralda tek bir listede toplandı ve güvenlik gereklilikleriyle ilgili yükümlülükler daha açık dağıtıldı.

Konteyner yükünde FOB yerine neden FCA?

FOB’da risk, mal gemiye yüklendiği anda geçer. Konteyner ise gemiye yüklenmeden günler önce terminale veya konteyner sahasına teslim edilir. Teslimden yüklemeye kadar geçen sürede konteyner satıcının kontrolünde değildir; buna rağmen risk hâlâ satıcıdadır. Terminalde oluşan hasarda, yanlış istiflemede veya geminin yüklemeyi atlamasında satıcı fiilen müdahale edemez; hasarın hangi aşamada oluştuğunu ispat etmek ve terminal ile taşıyıcıya rücu etmek de çoğu zaman güçtür.

FCA’da risk, konteynerin belirlenen yerde taşıyıcıya teslim edildiği anda geçer. Sözleşme ile fiili durum örtüşür. Aynı gerekçeyle CFR ve CIF yerine CPT ve CIP kullanılması uygundur. FOB’da ısrar edilmesinin başlıca nedeni akreditiflerin yükleme yapılmış konşimento istemesiydi; 2020’de FCA’ya eklenen seçenek bu ihtiyacı karşılayabilir; ancak seçenek isteğe bağlıdır (taraflarca kararlaştırılmış olmalıdır), alıcının taşıyıcısına talimat vermesini gerektirir ve taşıyıcı mal gemiye yüklenmeden yükleme kaydı düşülmüş konşimento düzenlemeye her zaman yanaşmaz. Bu nedenle ihtiyacın karşılanıp karşılanmadığı baştan teyit edilmelidir.

Yaygın hatalar ve dikkat edilecekler

• Sürüm ve yer yazmamak. “CIF” tek başına eksiktir. Kod, belirlenen yer ve “Incoterms 2020” ibaresi birlikte yazılır.
• Konteynerde FOB, CFR veya CIF kullanmak. Bu üç kural malın gemiye yüklenmesini (on board) teslim anı sayar. Konteyner ise gemiye yüklenmeden günler önce terminale bırakılır; arada geçen sürede mal satıcının kontrolünde olmadığı hâlde risk hâlâ satıcıdadır. Konteyner yüklerinde FCA, CPT veya CIP kullanılmalıdır.
• Havayolu veya karayolunda FOB yazmak. Deniz grubundaki dört kural bu modlara uygun değildir; teslim ve risk noktası belirsizleşir, hasar ve sigorta taleplerinde uyuşmazlık çıkar.
• CIF’i “kapıya kadar teslim” sanmak. CIF, varış limanına kadar navlun ve sigorta masrafını kapsar; iç taşıma, ithalat gümrüğü ve vergiler alıcıdadır. Varış limanındaki boşaltma masrafı ise taşıma sözleşmesi satıcının hesabına yazmamışsa alıcıya aittir.
• CIF sigortasını geniş teminat sanmak. Asgari Enstitü Yük Klozları C kapsamı sayılan risklerle sınırlıdır.
• Düşünmeden DDP kabul etmek. Satıcının varış ülkesinde ithalatçı olarak işlem yapması her zaman mümkün değildir.
• Türkiye’den ihracatta EXW kullanmak. İhracat beyannamesi ve kayıtları pratikte satıcı üzerinden yürüdüğü için FCA daha uyumludur.
• Boşaltma, terminal ve ardiye masraflarını belirsiz bırakmak. Bu kalemler hat ve taşıma sözleşmesine göre değişir; sözleşmede tek tek yazılmalıdır.
• Demuraj ve detansiyon sorumluluğunu atlamak. Konteyner geç iade edilirse masrafın kimde olduğu Incoterms kuralından değil, taşıma sözleşmesinden çıkar.
• Akreditif ile teslim şeklini birlikte kontrol etmemek. İstenen belge tipi ile seçilen kural uyuşmazsa vesaik rezervli çıkar.

Kural seçimi taşıma moduna, gümrük işlemlerini hangi tarafın yürütebileceğine ve ödeme şekline birlikte bakılarak yapılır. Sözleşme imzalanmadan önce masraf kalemlerinin ve gümrük sorumluluğunun netleştirilmesi için gümrük müşavirliği ve mevzuat danışmanlığı tarafına danışılabilir.