DAP teslim şekli nedir? Risk devri ve DDP'den farkı

DAP ne demek

DAP, İngilizce Delivered at Place ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede “belirlenen yerde teslim” karşılığıyla kullanılır. Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) yayımladığı Incoterms 2020 setindeki on bir kuraldan biridir.

Kuralın özü şudur: satıcı malı sözleşmede yazılı varış yerine kadar taşır ve orada gelen aracın üzerinde, boşaltılmaya hazır hâlde alıcının emrine bırakır. Teslim tam bu anda gerçekleşir. Malı araçtan indirmek satıcının işi değildir.

DAP her taşıma modunda kullanılabilir: karayolu, denizyolu, havayolu, demiryolu ve bunların birleştiği intermodal taşımalar. Konteyner yüklerinde de kullanılabilir; yalnız teslim yeri konteyner terminaliyse aşağıdaki uyarıya bakın. Incoterms’in D grubundaki üç kuraldan biridir; diğer ikisi DPU ve DDP’dir.

Varış yerinin yazılış biçimi kritiktir. “DAP Türkiye” gibi geniş bir ifade işe yaramaz. Yer; şehir, adres ve mümkünse kapı ya da rampa düzeyinde tanımlanmalıdır.

Bir nokta baştan netleşmelidir: Incoterms kuralları malın mülkiyetinin ne zaman devrolduğunu, ödemenin nasıl yapılacağını, sözleşmeye uygulanacak hukuku ya da uyuşmazlığın nerede çözüleceğini düzenlemez. Bunlar satış sözleşmesinin ayrı maddeleridir.

Masraf ve risk nerede devrolur

DAP’ta masraf ve risk ana hatlarıyla aynı noktada el değiştirir: belirlenen varış yerinde, gelen aracın üzerinde (boşaltma ücreti istisnası için aşağıya bakın). Masraf ile riskin farklı noktalarda ayrıştığı kurallar C grubudur — CPT, CIP, CFR ve CIF. Örneğin CIF’te satıcı navlunu varış limanına kadar öder ama risk yükleme limanında gemiye yüklemeyle alıcıya geçer. DAP bu yönüyle daha az karışıklık üretir.

Teslim anına kadar her şey satıcıdadır: çıkış yüklemesi, ana taşıma, transit ülke geçişleri, ihracat gümrük işlemleri ve yolda doğabilecek hasar ile kayıp riski. Teslim anından sonrası alıcıdadır: boşaltma, ithalat beyanı, gümrük vergisi ve KDV, varış yerinden sonraki iç taşıma.

Asıl incelik boşaltma masrafındadır. Satıcının yaptığı taşıma sözleşmesi varış yerindeki boşaltma ücretini de kapsıyorsa bu ücret satıcının üzerinde kalır; taraflar aksini kararlaştırmadıkça satıcı bunu alıcıdan geri isteyemez. “Kim fiziksel olarak boşaltacak” ile “faturayı kim ödeyecek” ayrı sorulardır ve ikisi de sözleşmede yazmalıdır.

Sigorta konusunda DAP hiçbir tarafa yükümlülük getirmez. Incoterms 2020’de sigorta yaptırma zorunluluğu yalnızca CIF ve CIP kurallarında vardır. Riski varış yerine kadar satıcı taşıdığı için satıcı kendi menfaati adına sigorta yaptırmayı genellikle tercih eder; bu bir kural gereği değil, ticari tedbirdir.

Kalem	Satıcı	Alıcı
İhracat gümrük işlemleri ve harçları	Evet	—
Çıkış yerinde yükleme	Evet	—
Ana taşıma (navlun)	Evet	—
Transit ülke geçiş formaliteleri	Evet	—
Varış yerine kadar hasar/kayıp riski	Evet	—
Sigorta	Zorunlu değil (riski taşıdığı için genelde yaptırır)	Zorunlu değil (teslimden sonrası kendi riski)
Varış yerinde boşaltma	— (taşıma sözleşmesi boşaltmayı kapsıyorsa ücret satıcıda kalır)	Evet (fiziksel boşaltma ve ekipman)
İthalat gümrük beyanı ve izinleri	—	Evet
Gümrük vergisi, KDV, diğer ithalat yükleri	—	Evet
Teslimden sonraki iç taşıma	—	Evet

Satıcının yükümlülükleri

• Malı ve ticari faturayı satış sözleşmesine uygun şekilde sağlamak.
• İhracat gümrük işlemlerini tamamlamak, gerekli ihracat izin ve lisanslarını almak.
• Varış yerine kadar taşıma sözleşmesini yapmak ve navlunu ödemek.
• Transit geçilen ülkelerin gümrük formalitelerini üstlenmek.
• Malı belirlenen varış yerinde, araç üzerinde ve boşaltılmaya hazır hâlde alıcının emrine vermek.
• Teslim anına kadar hasar ve kayıp riskini taşımak.
• Alıcının malı teslim alabilmesi için gereken bildirimi zamanında yapmak.
• İthalat işlemleri için gereken belge ve bilgilerde, alıcının talebi ile riski ve masrafı üzerine yardımcı olmak.

Alıcının yükümlülükleri

• Sözleşmede yazan bedeli ödemek.
• Malı varış yerinde, araç üzerindeyken teslim almak.
• Boşaltmayı yapmak; gerekli ekipmanı, personeli ve alanı hazırlamak.
• İthalat gümrük beyanını vermek; gümrük vergisi, KDV ve diğer ithalat yüklerini ödemek.
• İthalat izni, uygunluk belgesi, kontrol veya analiz gibi ülkeye giriş şartlarını yerine getirmek.
• Teslim anından sonraki tüm risk ve masrafı üstlenmek.
• Teslim zamanı veya varış yeri içinde nokta seçme hakkı varsa, satıcıya zamanında bildirmek.

DAP, DPU ve DDP farkı

Üç kural da D grubundadır ve üçünde de satıcı malı varış ülkesine kadar getirir. Fark ayrıntıdadır; pratikte en çok bu üçü karıştırılır.

• DAP: satıcı boşaltmaz, ithalat vergilerini ödemez.
• DPU (Delivered at Place Unloaded): satıcı malı araçtan indirerek teslim eder. Incoterms 2020’de eski DAT kuralının yerine gelmiştir ve satıcıya boşaltma yükümlülüğü getiren tek kuraldır. İthalat gümrüğü ve vergileri yine alıcıdadır.
• DDP (Delivered Duty Paid): satıcı ithalat gümrük işlemlerini de yapar, gümrük vergisi ve diğer ithalat vergilerini de öder. Boşaltma yine alıcıdadır.

Kısacası DAP ile DPU arasındaki tek ayrım boşaltma, DAP ile DDP arasındaki tek ayrım ithalat gümrüğü ve vergileridir.

Ne zaman doğru seçim

• Alıcı kendi ülkesinde ithalatçı olarak kayıtlı ve gümrük sürecini yürütebiliyorsa.
• Satıcı taşımayı alıcının kapısına kadar üstlenip tek bir fiyat vermek istiyorsa.
• Varış ülkesinin ithalat vergileri, sektöre özgü izinleri veya vergi iadesi mekanizmaları satıcı açısından yönetilmesi zor ise; DAP bu yükü doğal sahibine bırakır.
• Alıcının tesisinde forklift, vinç veya rampa gibi boşaltma imkânı varsa.
• Karayolu ile tam araç sevkiyatlarında, araç doğrudan alıcı adresine girebiliyorsa.

Ne zaman yanlış seçim

• Alıcının boşaltma imkânı yoksa. Ağır veya proje tipi yükte alıcının uygun ekipmanı yoksa araç varışta bekler ve bekleme maliyeti doğar. Böyle durumlarda DPU daha uygundur.
• Teslim yeri liman veya terminal ise. Konteyner terminalde “araç üzerinde boşaltılmaya hazır” hâlde bırakılmasının pratikte anlamı olmaz; terminal operasyonu zaten indirmeyi içerir. Varış yerinin terminal olması kural gereği yasak değildir ve terminal adresli DAP yaygın biçimde kullanılır; ancak ICC rehberliği, satıcının boşaltma yapması isteniyorsa DPU kullanılmasını önerir.
• Alıcı ithalatçı değilse. Alıcının varış ülkesinde vergi kaydı yoksa ya da beyan verecek durumda değilse mal gümrükte bekler. Bu senaryoda ya DDP değerlendirilir ya da varış ülkesinde kayıtlı bir ithalatçı belirlenir.
• Ödeme akreditife bağlıysa ve bu göz ardı ediliyorsa. DAP’ta teslim varışta gerçekleşir; oysa akreditif çoğu zaman yükleme anında düzenlenen taşıma belgesine dayanır. Belge şartları ile teslim şeklinin birbiriyle çelişmemesi gerekir.

Yaygın hatalar

• Boşaltma ekipmanının kimde olduğunu sözleşmeye yazmamak. DAP boşaltmayı alıcıya bırakır ama ekipmanı kimin sağlayacağını, aracın ne kadar süre ücretsiz bekleyebileceğini ve bekleme ücretinin kime ait olacağını söylemez. Bunlar yazılı değilse pazarlık varışta, mal aracın üzerindeyken başlar.
• İthalat gecikmesinin maliyetini belirsiz bırakmak. Alıcı beyanı geciktirirse konteyner limanda kalır; demuraj, ardiye ve terminal ücretleri işlemeye başlar. Incoterms, alıcının ithalat yükümlülüğünü yerine getirmemesinden doğan ek maliyetleri alıcıya yükler; ancak fatura önce satıcıya veya onun taşıyıcısına kesiliyorsa tahsilat ayrı bir sorun hâline gelir. Serbest süre ve gecikme maliyetinin kime ait olduğu sözleşmede yazmalıdır.
• Varış yerini muğlak yazmak. “DAP İstanbul” teslim noktasını belirlemez; hangi adreste, hangi kapıda teslim edileceği tanımlanmalıdır.
• DAP’ı “her şey dahil” sanmak. DAP fiyatı ithalat vergilerini içermez. Alıcının toplam maliyeti, fatura bedelinin üzerine gümrük vergisi, KDV ve boşaltma masrafı eklenerek ortaya çıkar.
• Incoterms sürümünü belirtmemek. Sözleşmede “Incoterms® 2020” ibaresi yoksa hangi sürümün geçerli olduğu tartışmaya açık kalır.
• Sigortayı otomatik varsaymak. DAP sigorta zorunluluğu getirmez. Yükün sigortalı olup olmadığı ve poliçenin kapsamı ayrıca teyit edilmelidir.

İthalat tarafındaki beyan ve vergi sürecini kimin yürüteceği baştan belirsizse, sevkiyat yola çıkmadan önce gümrük müşavirliği tarafıyla netleştirmek varışta oluşan bekleme maliyetlerini önler.