Kısa cevap
Çin'den ithalat; ürünün GTİP kodunun ve vergi-izin yükünün baştan çıkarılması, tedarikçinin doğrulanması, teslim şekli ve ödemenin sözleşmeye bağlanması, taşıma modunun seçilmesi ve Türkiye'de gümrükleme adımlarından oluşur. Çin menşeli bazı ürünlerde ek gümrük vergisi veya anti-damping vergisi uygulandığı için asıl maliyet, ürün fiyatından önce GTİP'te belli olur.
Önce maliyeti GTİP’te bulun
Çin’den ithalatta en sık yapılan hata, ürün fiyatına bakıp karar vermektir. Asıl maliyet, ürünün GTİP kodu belli olduğunda ortaya çıkar. Çünkü:
- Türkiye ile Çin arasında serbest ticaret anlaşması yoktur; tercihli (indirimli) gümrük vergisi uygulanmaz.
- Çin menşeli birçok üründe normal gümrük vergisine ek olarak ek gümrük vergisi uygulanır.
- Bazı ürünlerde anti-damping vergisi ya da telafi edici vergi vardır. Bu vergiler, ürün bedeline oranla yüksek tutarlara çıkabilir.
- Bazı ürünler gözetim veya ürün güvenliği denetimine (TAREKS) tabidir.
Bu yüzden ilk adım, tedarikçiyle anlaşmadan önce GTİP’i ve bu kodun vergi-izin yükünü çıkarmaktır. Güncel oranlar Türk Gümrük Tarife Cetveli ve ilgili ithalat kararlarından GTİP bazında kontrol edilir. Vergi hesabının mantığı için gümrük vergisi rehberine bakabilirsiniz.
Adım adım Çin’den ithalat
1. Ürün ve GTİP ön kontrolü
Teknik özellik, malzeme ve kullanım amacı netleştirilir; GTİP tespit edilir. Gümrük vergisi, ek vergi, anti-damping, TAREKS ve izin yükü çıkarılır. Gerekirse gümrük müşavirinden görüş alınır.
2. Tedarikçiyi doğrulama
Firmanın ticari kaydı, fabrika mı aracı mı olduğu, ihracat geçmişi ve ürün belgeleri kontrol edilir. Numune istemek ve üretim öncesi/sonrası bağımsız kalite kontrolü yaptırmak, büyük siparişlerde riski belirgin biçimde azaltır.
3. Sözleşme: teslim şekli ve ödeme
- Teslim şekli. Çin alımlarında en yaygın kural FOB’dur: satıcı malı Çin’deki yükleme limanında gemiye yükler, ihracat gümrüğünü yapar; navlun ve sigortayı alıcı seçer. EXW’de Çin’deki ihracat işlemleri alıcıya kalır, bu da yönetmeyi zorlaştırır. Ayrıntı için Incoterms 2020 rehberi.
- Ödeme. Yaygın uygulama peşinat + yükleme belgeleri karşılığı bakiyedir. İlk işlemlerde akreditif, ödeme riskini bankalara taşır.
- Belgeler. Ticari fatura, çeki listesi ve gerekiyorsa menşe şahadetnamesinin içeriği sözleşmede yazılı olmalıdır.
4. Taşıma modunu seçme
Dört seçenek vardır: deniz (FCL/LCL), demiryolu, hava ve ekspres kargo. Maliyet denizden eksprese doğru artar, hız tersine işler. Deniz yolunda tam konteyner dolmuyorsa parsiyel (LCL) gönderim yapılır. Seçenekler ve süre/maliyet dengesi için Çin-Türkiye taşıma seçenekleri ile FCL mi LCL mi rehberlerine bakabilirsiniz.
5. Sigorta
FOB veya EXW alımda yolculuk riski alıcıdadır ve satıcının sigorta yükümlülüğü yoktur. Yük, yükleme anından itibaren alıcı adına sigortalanmalıdır. Bkz. nakliyat sigortası.
6. Belgelerin hazırlanması
Yükleme sonrası satıcıdan ticari fatura, çeki listesi ve konşimento (gerekiyorsa menşe şahadetnamesi) alınır. Ek vergi veya anti-damping uygulanan ürünlerde menşe belgesinin varlığı ve doğruluğu vergiyi doğrudan etkiler. Tam liste için ithalat evrakları rehberi.
7. Varış, ordino ve gümrükleme
Yük Türkiye’ye ulaşınca navlun ve yerel masraflar ödenip ordino alınır. Gümrük beyannamesi tescil edilir, hat ataması yapılır, vergiler ödenir ve yük teslim alınır. Gümrük kıymetine Türkiye’deki giriş yerine kadar olan navlun ve sigorta da eklenir. Bu yüzden FOB alımda navlun faturası dosyada olmalıdır.
Maliyet kalemleri
| Kalem | Kim öder (FOB alımda) |
|---|---|
| Ürün bedeli | Alıcı |
| Çin içi taşıma ve ihracat gümrüğü | Satıcı |
| Navlun (deniz / tren / hava) | Alıcı |
| Nakliyat sigortası | Alıcı |
| Varış limanı masrafları, ordino | Alıcı |
| Gümrük vergisi, ek vergi, anti-damping | Alıcı |
| KDV ve varsa diğer vergiler | Alıcı |
| Gümrük müşavirliği, ardiye, yurt içi taşıma | Alıcı |
Yaygın hatalar
- GTİP’i siparişten sonra öğrenmek. Anti-damping çıkan bir ürün, karlı görünen bir alımı zarara çevirebilir.
- Tedarikçinin GTİP önerisine güvenmek. Çin’deki ihracat kodu ile Türkiye’deki ithalat GTİP’i her zaman aynı tanımlamayı vermez; sınıflandırma Türkiye’de yapılır.
- Faturayı düşük göstermek. Gümrük idaresi kıymeti sorgulayabilir; ceza ve ek vergi riski doğar.
- İzni varışta başlatmak. TAREKS ve diğer denetimler yükleme öncesinde planlanmalıdır.
- Sezonu hesaba katmamak. Çin’deki uzun tatil dönemlerinde üretim ve yükleme yavaşlar; sipariş takvimi buna göre kurulmalıdır.
Dayanak
- Gümrük vergisi, ek gümrük vergisi ve ithalat rejimi: Türk Gümrük Tarife Cetveli ve ithalat rejimi kararları (Resmî Gazete)
- Gümrük kıymetine navlun ve sigortanın eklenmesi: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 27/1-e
- Metinler: mevzuat.gov.tr · Ticaret Bakanlığı
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Mevzuat değişir; işleme başlamadan önce güncel durum teyit edilmelidir.