Kısa cevap
Her ithalatta ticari fatura, taşıma belgesi (konşimento, CMR veya AWB), çeki listesi ve gümrük beyannamesi bulunur. Ürüne ve menşeye göre A.TR, EUR.1 veya menşe şahadetnamesi, uygunluk ve izin belgeleri eklenir. Gümrük Kanunu'na göre beyan edilen rejim için gereken bütün belgeler beyannameye eklenir. Elektronik beyanda bu belgeler saklanır ve gümrük istediğinde sunulur.
İthalat dosyası neden belgeyle başlar?
İthalatta gümrük işlemi tek bir belgeye, gümrük beyannamesine dayanır. Beyanname ise ekindeki belgelerden beslenir. Gümrük Kanunu md. 60’a göre, eşyanın beyan edildiği rejimin uygulanması için gerekli bütün belgeler beyannameye eklenir. Beyan elektronik ortamda yapıldığında gümrük idaresi bu belgeleri beyanla birlikte istemeyebilir. Bu durumda belgeler beyan sahibince saklanır ve idare istediğinde sunulur.
Pratikte bunun anlamı şudur: Belgelerden biri eksik ya da tutarsızsa beyanname ya tescil edilemez ya da muayeneye ayrılır. Yük limanda veya antrepoda beklerken ardiye ve demuraj işlemeye devam eder.
1. Ticari belgeler
- Ticari fatura. Satıcı, alıcı, malın tanımı, miktarı, birim fiyatı, toplam tutar, para birimi ve teslim şekli (Incoterms) yer almalıdır. Gümrük kıymetinin ana dayanağıdır.
- Çeki (ambalaj) listesi. Koli sayısı, her kolinin içeriği, net ve brüt ağırlık. Muayenede fiziki kontrolün haritasıdır.
- Proforma fatura. Ödeme ve izin başvurularında kullanılır. Gümrükte kesin faturanın yerini tutmaz.
2. Taşıma belgeleri
Taşıma moduna göre biri bulunur:
| Mod | Belge |
|---|---|
| Deniz | Konşimento (B/L) |
| Karayolu | CMR |
| Hava | AWB (hava konşimentosu) |
| Demiryolu | CIM/SMGS hamule senedi |
Denizyolunda yükü limandan almak için ayrıca taşıyıcının ya da acentesinin düzenlediği ordino gerekir. Ordino, navlun ve yerel masraflar ödenince verilir.
3. Kıymet belgeleri: navlun ve sigorta
Türkiye’de gümrük kıymetine, malın Türkiye’deki giriş liman veya yerine kadar yapılan nakliye ve sigorta giderleri ile bu nakliyeye bağlı yükleme ve elleçleme giderleri eklenir (Gümrük Kanunu md. 27/1-e). Bu yüzden:
- CIF / CIP alımda bu giderler zaten fiyatın içindedir.
- EXW / FCA / FOB alımda navlun faturası ve sigorta poliçesi (ya da sigorta bedeli belgesi) ayrıca dosyaya eklenir. Vergiler bu toplam üzerinden hesaplanır.
Navlun belgesi eksikse kıymet idarece tespit edilebilir; bu da çoğu zaman beklenenden yüksek vergi demektir. Nakliyat sigortası için nakliyat sigortası rehberine bakabilirsiniz.
4. Menşe ve dolaşım belgeleri
Malın nereden geldiği, ödenecek vergiyi doğrudan etkiler:
- A.TR dolaşım belgesi: AB’den gelen ve gümrük birliği kapsamındaki sanayi ürünleri için. Malın AB’de serbest dolaşımda olduğunu gösterir.
- EUR.1 / EUR-MED: Türkiye’nin serbest ticaret anlaşması imzaladığı ülkelerden gelen mallarda tercihli menşeyi kanıtlar.
- Menşe şahadetnamesi: Tercih sağlamaz. Ancak ek gümrük vergisi, anti-damping veya gözetim uygulanan ürünlerde menşeyi kanıtlamak için istenir.
Belge yoksa ya da hatalıysa tercihli oran uygulanmaz ve tam vergi ödenir.
5. Ürüne özel izin ve uygunluk belgeleri
Bu belgeler GTİP’e göre belirlenir. Ürünün GTİP kodu doğru tespit edilmeden hangi izinlerin gerektiği bilinemez:
- TAREKS denetimi. Ticaret Bakanlığı’nın risk esaslı denetim sistemi; ürün güvenliği ve kalite denetimine tabi ürünlerde.
- Uygunluk belgeleri. CE işaretine tabi ürünlerde uygunluk beyanı ve teknik dosya.
- Tarım ve gıda. Gıda, yem, bitki ve hayvansal ürünlerde Tarım ve Orman Bakanlığı kontrol belgeleri.
- Sağlık ürünleri. İlaç, tıbbi cihaz ve kozmetikte ilgili kurumun izni.
- Lisans veya izin. Bazı ürünlerde ithalat lisansı, kota belgesi veya ön izin.
Bu belgelerin çoğu mal yola çıkmadan önce başvuru gerektirir. Gümrükte fark edilen eksik izin, haftalarca bekleme demektir.
6. Yetki ve kimlik belgeleri
- Vekaletname / temsil yetkisi. Beyanı gümrük müşaviri yapıyorsa, ithalatçının müşavire verdiği yetki.
- Vergi kimlik bilgileri ve imza sirküleri. İlk işlemde müşavir tarafından istenir.
Kontrol listesi
| Belge | Her zaman | Duruma göre |
|---|---|---|
| Ticari fatura | ✓ | |
| Çeki listesi | ✓ | |
| Taşıma belgesi (B/L, CMR, AWB) | ✓ | |
| Ordino | Deniz yolu | |
| Navlun faturası / sigorta belgesi | EXW, FCA, FOB alımda | |
| A.TR / EUR.1 / EUR-MED | AB veya STA ülkesi menşeli | |
| Menşe şahadetnamesi | Ek vergi / anti-damping / gözetim | |
| TAREKS, uygunluk, izin | GTİP’e göre | |
| Vekaletname | Müşavirle çalışılıyorsa |
Gecikmeye yol açan yaygın hatalar
- Faturada eksik bilgi. Teslim şekli, para birimi veya mal tanımı belirsiz faturalar düzeltme ister.
- Ağırlık uyuşmazlığı. Çeki listesi, taşıma belgesi ve beyandaki brüt ağırlıklar farklıysa muayene gelir.
- A.TR veya EUR.1’in sonradan istenmesi. Satıcı belgeyi yüklemeden önce düzenlemezse süreç uzar.
- İzni varışta düşünmek. TAREKS ve diğer izinler yükleme öncesi başlatılmalıdır.
- Navlunu belgelememek. FOB alımda navlun faturası olmadan kıymet beyanı eksik kalır.
Adım adım süreç için ithalat süreci rehberine, vergi hesabı için gümrük vergisi rehberine bakabilirsiniz.
Dayanak mevzuat
- 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 27 (gümrük kıymetine eklenecek unsurlar) ve md. 60 (beyannameye eklenecek belgeler)
- Metinler: mevzuat.gov.tr
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Mevzuat değişir; işleme başlamadan önce güncel durum teyit edilmelidir.